Advertisement
Strona główna arrow Encyklopedia

Encyklopedia


Wszystkie | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Inne


Wszystkie

Znaleziono 50 pozycji w Encyklopedii.
Stron: »1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «

Termin Definicja
NESBØ, JOSylwetka Jo Nesbø
 
NOIR
/kino NOIR, film NOIR/ 
 
 
 
W 1946 roku krytyka francuska ukuła termin opisujący pewne zjawiska kinowe, powracające niezależnie od siebie w kilku sensacyjnych produkcjach amerykańskich począwszy od lat 40. Określenie to dotyczyło nie tyle stałego gatunku, ile pewnej charakterystycznej stylistyki w budowaniu przestrzeni i postaci.

Kino „noir” (czarne) charakteryzowało się minorowym nastrojem, życiowym pesymizmem czy negatywnym wpływem kobiet. Ta wizja świata, budowana zresztą na tryumfującej wówczas literaturze kryminalnej Dashiela Hammeta czy Raymonda Chandlera, zbiegła się w czasie z dyskutowanymi wówczas na bieżąco poglądami Zygmunta Freuda, które ludzkie obsesje i tłumione pożądania wywodziła z podświadomości, determinującej tym samym nasze czyny.

W kinie wyrażało się to nowym typem bohatera: niejednoznacznym, pełnokrwistym, ułomnym, diametralnie innym od powszechnych dotąd figur dobrych bądź złych. Oczywiście pierwsze skrzypce grała tu fabularna, sensacyjna atrakcyjność opowieści, które jednak także oddawały obyczajowe lęki epoki. A widownia, przyzwyczajona już do wzorców Hammeta czy Chandlera, wolała bohatera, którego jednocześnie potępiała i lubiła.

Odtąd kino zaczęło eksponować złoczyńców – nie idealizując ich, ale raczej ukazując ich racje i próbując tłumaczyć, co sprowadziło ich na złą drogę (Freud przydawał się tutaj bardzo).

Ale i odwrotnie – bohaterowie pozytywni przestali być tylko tendencyjnymi, nieskazitelnymi marionetami, a zaczęli pokazywać swe, czysto ludzkie wady. Policjanci okazywali się być łapówkarzami gangsterów, detektywi nie stronili od nałogów i kombinatoryki, piękne, z pozoru niewinne kobiety odsłaniały się jako zimnokrwiste demony zbrodni.

Zbrodnia za tym wszystkim przestała być tonowana, a wizualizowana w pełni i z detalami: ofiary przywiązywane do belki w tartaku, rzucanie brzytwą, zepchnięcie inwalidki z wózkiem ze schodów, ranni prawdziwie charczący i plujący krwią czy osławione betonowe buty... Makabra przestała być abstrakcją, a zaczęła budzić realne, namacalne katharsis.

To, co literacko pozostawiano naszej wyobraźni, kino ilustrowało nowatorską estetyką, czego wzorców dostarczył mu niemiecki ekspresjonizm i pierwsze filmy grozy. Portretowane przestrzenie podziemnych, zepsutych metropolii odpowiadały fatalizmowi opowieści: nocne ulice, ciemne zauły, zanurzone w oparach dymu i alkoholu knajpki unaoczniały wszechobecny, moralny pesymizm za pomocą gry czerni, bieli i światłocienia. Stąd zbrodnią są dziś podejmowane próby restauracji filmowych klasyków w kolorze – czerń i biel była świadomym, estetycznym wyborem reżyserów, znających już przecież wówczas film barwny.


Można pokusić się o pewną, rzecz jasna w miarę umowną, stałą kategoryzację czarnego kina biorąc pod uwagę dominującego bohatera czy środowisko.

I tak lata 1941 – 47 to okres wojenny, uważany też za klasyczny dla gatunku. Filmy bazowały tu na wyalienowanym bohaterze, nieraz samotnym detektywie, oraz na melodramatycznym wątku romansowym.


Za drugi okres uważa się lata 47 – 49 kiedy pojawiają tematy politycznej korupcji, życia ogarniętego anomią wielkomiejskiej dżungli czy fabularyzowane komentarze rzeczywistych wydarzeń.

Motorem napędowym trzeciej odsłony filmów noir, umownie zamykanych w przedziale 49 – 53., był osobnik o psychopatycznych skłonnościach.


Najważniejsze pozycje klasycznego okresu kina czarnego:



1941, High Sierra, Boris Ingster (Ida Lupino, Humphrey Bogart)
1941, Sokół maltański, John Huston (H. Bogart, P. Lorre)
1943, Cień wątpliwości, Alfred Hitchcock (Joseph Cotten)
1944, Laura, Otto Preminger, (Gene Tierney)
1944, Podwójne ubezpieczenie, Billy Wilder, (Fred McMurray, Barbara Stanwyck)
1945, Stracony weekend, B. Wilder
1945, Mildred Pierce, Michael Curtiz (Joan Craford)
1946, Wielki sen, Howard Hawks (H. Bogart, Laureen Bacall)
1946, Gilda, Charles Vidor, (Rita hayworth, Glenn Ford)
1946, Zabójcy, Robert Siodmak, Burt lancaster, Ava Gardner)
1946, Listonosz zawsze dzwoni dwa razy, Tay Garnett (Lana Turner)
1947, Mroczne przejście, Delmer Daves, (H. Bogart, L. Bacall)
1947, Dama z Szanghaju, O. Welles, (R. Hayworth, O. Welles)
1948, Key Largo, J. Huston, (H. Bogart, L. Bacall )
1948, Nagie miasto, Jules Dassin
1949, Biały żar, R. Walsh, (James cagney)
1950, Asfaltowa dżungla, J. Huston, (Sterling hayden)
1950, Bulwar Zachodzącego Słońca, B. Wilder, /William Holden, Gloria Swanson,. Josef von Sternberg/
1953, Bannion, Fritz Lang
1955, Śmiertelny pocałunek, Robert Aldrich,
1955, Noc łowcy, Charles Laughton, /Robert Mitchum, Lillian Gish/
1956, The Killing, Stanley Kubrick,
1958, Dotyk zła, O. Welles, /Charlton Heston, Marlene Dietrich/

 
PAPERBACK

Tanie wydawnictwa książkowe w miękkich okładkach, drukowane na papierze niskiej jakości, przeważnie małego, „kieszonkowego” formatu (zresztą odpowiednikiem terminu p. w j. ang. jest właśnie „pocket book”). Ze względu na ich przeznaczenie i przeważnie „lekką” fabularnie treść (sensacyjną, melodramatyczną, komiksy) określano je także jako „powieści pociągowe” czy „samolotowe”.

Fenomen p. rozwinął się rynkowo w latach 20. XX wieku, zwłaszcza w USA i Brytanii. Nie do końca słusznie utożsamia się p. z PULP FICTION – historie pulp’owe kojarzone były głównie z historiami kryminalno-sensacyjnymi, wydawanymi zresztą jako periodyki. Od lat 50. , gdy to magazyny  pulp’owe straciły na popularności, pod hasłem pulp fiction rozumiano już tylko sensacyjne wydania miękkookładkowe.

 
Patrz także: artykuł

 

 

 

 
POE Edgar AllanSYLWETKA - tutaj
 
POIROT HERCULESHercules Poirot - sylwetka.
 


Wszystkie | A | B | C | D | E | F | G | H | I | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Y | Z | Inne