„To, co się nigdy nie zdarza” jest drugą z czterech powieści z serii Vik/Stubø, która doczekała się polskiego przekładu, po  wydanej w 2008 roku przez Santorskiego książce „To, co moje” ("Det som er mitt", 2001). Jej bohaterami są Inger Johanne Vik, świetna psycholog, która zajmuje się kryminalistyką, oraz jej mąż, Yngvar Stubø – komisarz Centrali Policji Kryminalnej w Oslo. Napisana w 2004 roku, jest dziesiątą z trzynastu bestsellerowych powieści norweskiej królowej kryminału.

Anne Holt - inaczej, niż brytyjska królowa kryminału - nie gra z czytelnikiem w kotka i myszkę, pozwalając mu na zazwyczaj nieudane próby odgadnięcia czy wydedukowania zakończenia. Wręcz przeciwnie, podaje wszystkie potrzebne do rozwiązania tajemnicy fakty: nic nie ukrywa, nie stara się zagmatwać zagadki. Nacisk położony jest na co innego: na ludzką psychikę. „To, co się nigdy nie zdarza” jest specyficznym studium socjologicznym. Autorka opowiada historię serii brutalnych morderstw na norweskich sławach. Analizuje przy tym sposób myślenia komisarza Policji Kryminalnej z Oslo, jego żony, zajmującej się tworzeniem profili przestępców – i mordercy, który pozostaje nieuchwytny mimo wielu tygodni wytężonej pracy. 

Akcja powieści rozgrywa się w zimowym i zimnym norweskim krajobrazie. Pisarka półsłówkami oddaje nastrój panujący na przedmieściach Oslo – mroczny, niepokojący. Spokojna narracja podkreśla tylko atmosferę niepokoju, a reporterski sposób relacjonowania faktów kontrastuje z intensywnością wewnętrznych odczuć bohaterów. Realizowany bez przeszkód, drobiazgowy, działający bez zarzutu plan mordercy powoduje narastanie napięcia. Niejasne poczucie zagrożenia towarzyszy bohaterom cały czas. Potęguje się jeszcze wraz z przekonaniem jednego z najzdolniejszych policjantów o własnej bezsilności. Nie jest to książka, która ma zaskakiwać nieoczekiwanymi zwrotami akcji. To raczej powieść o ludzkim umyśle, o próbach rozwikłania zagadki ułożonej tak, by była nie do rozwiązania.

W wywiadzie dla swojego włoskiego wydawcy Anne Holt podkreśla, że stara się jak najlepiej oddać realia świata, w którym rozgrywa się akcja, i pokazać socjologiczną stronę kryminalnej zagadki. A realia Holt zna bardzo dobrze.  Z wykształcenia jest prawnikiem i pracowała przez dwa lata jako starszy radca Departamentu Policji w Oslo. Później przez kilka miesięcy pełniła funkcję Ministra Sprawiedliwości, była też dziennikarką The Norwegian Broadcasting Corporation. Według niej to właśnie realizm fabuły jest przyczyną powodzenia nowego skandynawskiego kryminału, który stworzyli Maj Sjöwall i Pera Wahlöö. Do tej pory jednak pozytywni bohaterowie byli przedstawiani jako ludzie świetni w swoim zawodzie, ale sfrustrowani, z problemami rodzinnymi. Taka jest zresztą bohaterka pierwszej serii kryminalnej stworzonej przez Holt – Hanne Wilhelmsen. Chronologicznie druga seria o Vik i Stubø powstała, ponieważ autorka chciała opisać prawidłowo funkcjonującą rodzinę. Akcja „To, co się nigdy nie zdarza” rozgrywa się tuż po urodzeniu przez Inger Johanne Vik drugiego dziecka, a jej praca nad rozwiązaniem zagadkowej zbrodni odbywa się między przewijaniem i karmieniem niemowlęcia.

Po „To, co się nigdy nie zdarza” powstały jeszcze dwie książki o Inger Johanne Vik i Yngwarze Stubø: „Death In Oslo”, napisana  w 2006 r. i „Moneymann” w 2009. Czytelnikom pozostaje tylko życzyć sobie, by - tak jak poprzednie – szybko trafiły w ręce dobrego polskiego tłumacza. 

Marta Stasiak

To, co się nigdy nie zdarza, Anne Holt

Tytuł oryginału: Det som aldri skjer”

Przekład: Iwona Zimnicka

Wydawnictwo: Prószyński i S-ka

Warszawa 2010

Stron: 366