Historia, która płynie

„Sobowtór”, siódma część cyklu o Jakubie Kani, to kolejny dowód na to, że Maciej Siembieda jest chyba najlepszym polskim autorem powieści sensacyjnych z historią w tle. Tym razem: historią sztuki.

Jeśli jeszcze nie mieliście okazji poznać Jakuba Kani – byłego prokuratora IPN, obecnie eksperta w firmie ubezpieczeniowej – i zastanawiacie się, czy możecie zacząć czytelniczą przygodę od tej części: śmiało. „Sobowtór” to odrębna, zamknięta opowieść, która broni się jako samodzielna lektura, dlatego można po nią sięgnąć bez znajomości wcześniejszych części. Choć oczywiście warto poznać całą serię – to po prostu świetna literatura gatunkowa. 

Punktem wyjścia fabuły jest nowe zlecenie dla firmy, w której obecnie pracuje Kania. Zgłasza się do niej konserwatywny polityk – planuje wystawę nieznanych dotąd portretów pędzla wielkiego artysty, rzekomo odziedziczonych po przodkach. Kuba szybko nabiera podejrzeń, że to przekręt, a obrazy są doskonałymi fałszywkami. Ale jak to udowodnić? Śledztwo prowadzi go do historii Gemella, genialnego fałszerza żyjącego ponoć od setek lat, a także opowieści o ambitnym chłopaku z Miechowa i jego wojennych i powojennych losach. W tle pojawia się zaś nieco perypetii osobistych Kani. Siembieda podaje je w optymalnych proporcjach – tak, by dodać powieści głębi, ale nie spowolnić akcji; by czytelnik poczuł, że Kuba jest człowiekiem z krwi i kości, z własnymi problemami i dylematami, nie tylko maszyną do rozwiązywania historycznych zagadek, a jednocześnie nie znudził się rozważaniami o jego życiu i wyborach. 

Jak ta opowieść cudownie płynie! Przenosimy się ze współczesnej Warszawy do Wiednia lat trzydziestych, potem odwiedzamy wojenny Kraków, by za chwilę powędrować za bohaterami do współczesnej Francji. Wtręty historyczne, konieczne w powieści gatunkowej, pozwalają złapać oddech, ale nie nużą, wprost przeciwnie: podsycają ciekawość. A to, w jaki sposób Siembieda operuje faktami i legendami, jak precyzyjnie miesza prawdę z literacką fikcją, zasługuje na najwyższe uznanie. Jego opowieść jest tak przekonująca, że chciałoby się po skończonej lekturze pogrzebać w źródłach, poszukać „prawdziwego” Gemella albo… polityka z Miechowa. 

Jednak ta opowieść płynie nie tylko ze względu na fabułę, lecz także coś, co w powieściach Siembiedy nie zawodzi mnie nigdy. To język – pełen celnych obserwacji, ironii, subtelnego humoru i naturalnych dialogów (które, mam wrażenie, są piętą achillesową wielu polskich pisarzy). Na osobne uznanie zasługują czarne charaktery. Siembieda pisze te postaci tak, że naprawdę ich nie lubimy – a jednocześnie potrafimy zrozumieć ich motywacje (nawet jeśli sami postąpilibyśmy w danej sytuacji inaczej). Nie ma tu taniego moralizatorstwa, choć gdzieś w tle przebijają się wnioski autora dotyczące tego, jak łatwo niektórym przychodzi fałszowanie własnej historii i jak łatwo dajemy się na te fałszywki nabrać.

„Sobowtór” to kolejna udana odsłona cyklu o Jakubie Kani. Maciej Siembieda z wprawą prowadzi nas przez kolejne warstwy tej opowieści, świetnie wyważając proporcje między akcją a refleksją, fikcją a faktami, dynamicznymi dialogami a narracyjnym spokojem. To literatura gatunkowa w najlepszym wydaniu – inteligentna i dopracowana. Idealna lektura na wakacje!

Udostępnij